முன்னே போ

தோணி செல்லட்டும் — துறை விட்டு நீங்கட்டும்

வாணி போல் ஓடும் வையகக் வைகை

பேணும் திசை தனில் பெருகிச் செல்லட்டும் —

ஆணி வேர் விட்ட அச்சம் அகன்றிடட்டும்!

கரையில் நின்றவர் கைகளை விட்டனனர்

துரையும் நண்பரும் தூரம் ஆயினர்.

வரையும் நினைவுகள் வலியுடன் மறையட்டும் —

நரையும் காலமும் நம்மை அழைக்கின்றன!

அலைகள் தாக்கட்டும் — அஞ்சாது செல்லட்டும்

கலங்கரை விளக்கம் இல்லா கடல் கண்டாலும்

விலங்கா நீரோட்டம் வழி காட்டும் — அதனை

நலங்கொள் நெஞ்சத்தால் நம்பி முன்னேறிடு!

ஆறே நீ என்று அறிந்திடு உள்ளத்தில்

தோற்றம் வேறன்று தோணியும் நீரும் இல்

போற்றும் பயணமும் பயணிக்கும் உயிரும்

ஏற்றம் ஒன்றே என்று இதயம் உணரட்டும்!

மனிதன் உணரட்டும் — தோணியும் இல்லை

நதியும் இல்லை — நாமும் இல்லையே

ஒதுங்கா ஓட்டம் ஒன்றே உண்மை —

முதுகு திரும்பாமல் முன்னே போகட்டும்!

बढ़ता जा

 साहिल छोड़ दे ऐ दिल — बहने का इशारा बढ़ता जा

दरिया ख़ुद बुलाता है — उसी का किनारा बढ़ता जा ।

जिन हाथों ने थामा था — वो घाट पीछे रह गए

मत माँग अब पलट के किसी का सहारा — बढ़ता जा ।

पत्थर भी रास्ता देते हैं जब पानी ज़िद पे हो

उन्हीं दरारों में है तेरा भी नज़ारा — बढ़ता जा ।

टूटेगी कश्ती, थपेड़े भी खाएगी मौजों में

हर शिकस्त के बाद मिलता है दोबारा — बढ़ता जा ।

ये जो बहाव है, ये जो रवानी है — यही तू है

कश्ती नहीं तू — दरिया ही है तेरा गुज़ारा — बढ़ता जा ।

'मनन' ने जाना — न कश्ती थी, न दरिया था

बस एक मौज थी — जिसका न छोर न किनारा — बढ़ता जा ।

तू ही है ।

 मैं सितार  हूँ, मेरी हर धड़कन का तार तू ही है

जो बजाए, जो गाए, जो सुने — वो सरकार तू ही है ।

मैंने सोचा था मैं अलग हूँ, तू अलग है —

पर जब झनझनाई सितार , समझा — इक़रार तू ही है ।

बरसों तक मैं ढूँढता रहा तुझे मंदिर मंदिर —

अब जाना — मेरे भीतर खिलती जो बहार, तू ही है ।

तार बिन सितार  क्या, सितार  बिन तार क्या —

यह जो मिलन है, यह जो इंतज़ार — तू ही है ।

जिस पल छुआ तूने — मैं राग बन गया —

मेरे हर सुर का, हर स्वर का आधार तू ही है ।

'मनन' समझा आख़िर — न मैं था, न तू था —

बस एक नग़्मा था — उस नग़्मे का मेदार तू ही है ।

ஏர்

 உழவனின் குனிந்த உருவம் நோக்கு நீ!

தழுவும் மண்ணினை தன்னுயிராய் போற்றுவோன்!

வழுவா நேர்மையில் வாழும் அவன் தவம்

பழுதில் யோகமாம் — பார்த்து உணர்ந்திடு!

கோயிலில் கும்பிட்டுக் கண்மூடுவான் - ஆனால்

தாயின் மண்ணினைத் தாங்கிடத் தவறுவான்.

ஆயினும் உழவன் அன்றாடம் வணங்குவான் —

வாயில் மந்திரம் இல்லாமல் உழுதிடும்!

பாடம் படித்தவன் பலகை சுமந்திடும்!

வேடம் போட்டவன் வேதம் உரைத்திடும்!

நாடும் உண்மையை நாற்றாண்டு உழைத்தவன்

கூடும் மண்ணிலே கண்டடைந்திடுவான்!

வியர்வை சிந்திடும் வித்தை அறிவானே!

உயர்வு தாழ்வென்னும் உலகினை வெல்வானே!

செயலே தெய்வமாய்ச் செழிக்கும் நிலத்திலே

இயற்கை யோகியாய் இவனே திகழ்வானே!

மனிதன்உணர்கிறான் — முனிவரும் மாமுனியும்

கானகம் தேடினார் கடவுளை அங்கங்கே!

ஆனால் உழவனோ அன்னையின் மார்பிலே

மோனத்தில் உழுவான் — அவனே யோகியே!

மொழிக்கு எட்டாததே!

 நானே யாழ் — நீயே என் நரம்பு!

தானே ஒலிக்கும் தன்மை உன்னதமே!
வானே களமாய் விரிந்திடும் இசையில்
ஊனே உயிராகும் — உன்னாலே ஆகுமே!

யாரோ என்று தேடினேன் யுகம் யுகமாய்!
சேரும் வழியறியாது சிதறினேன் தினமாய்!
பேரும் உருவும் இல்லாத பரம்பொருள் நீ —
நேரே என்னுள்ளே நிறைந்திருந்தாயே!

தொட்டாய் — தொடர்ந்தது தொன்மையின் ராகம்!
விட்டாய் — விரிந்தது வேதத்தின் யோகம்!
கட்டாய் என்னை — அந்தக் கட்டழகிலே
பட்டேன் — பரவசமாய்ப் பரிந்தொழிந்தேனே!

யாழ் நீங்கிய இசை எங்கே தேடுவோம்?
தாணு நீங்கிய தந்தி என்னாகுமோ?
காணும் இருவரும் கரைந்து ஒன்றாகிடும்
பேணும் தருணமே — அதுவே மோட்சமே!

நானும் இல்லை , இங்கு நீயும் இல்லை!
கானம் மட்டுமே கனிந்து நிறைகிறது!
யாழும்தந்தியும் வேறல்ல என்பதை
மோனமே சொல்லும் — மொழிக்கு எட்டாததே!

वही योगी है ।

 जो हल चलाए खेत में झुककर — वही योगी है

जो माटी में खुद को मिला दे — वही योगी है ।

मंदिर में जो आँखें मूँदे वो ध्यान नहीं जानता
जो बीज बोए ज़मीन पे झुककर — वही योगी है ।

पंडित ने जो पोथी पढ़ी वो शब्द थे केवल
जिसका पसीना गिरे खेत में यक़ीन — वही योगी है ।

हीरे की तलाश में दुनिया भटकती रही सदा
जो माटी में ढूँढे नगीन — वही योगी है ।

वो जो न्यायी हो, सच्चा हो, मेहनत का बंदा हो
जो हर फ़सल में हो अमीन — वही योगी है ।

'मनन' ने जाना — साधना खेतों में उतरती है
जो झुके, जोते, बोए ज़मीन — वही योगी है ।

इंसान रह ।

 चाहे जहाँ हो, जैसे भी हो — बस इंसान रह

ये एक शर्त है ज़िंदगी की, बस इंसान रह ।

मंदिर हो या मस्जिद हो, गिरजा हो या गुरुद्वारा —
दरवाज़े सब अलग हैं, मगर तू यहाँ इंसान रह ।

जाति के धागे, देश की दीवारें, मज़हब के पहरे —
इन सब आगों में जल के भी वहाँ इंसान रह ।

दुनिया पूछेगी — तू कौन है, किसका है, क्या है? —
इन सवालों की आँच में पिघल, कहाँ इंसान रह ।

ये जो नफ़रत है, ये जो बँटवारा है, ये जो धुआँ है —
इस अँधेरे को चीर के निकल, धुएँ में इंसान रह ।

'मनन' कहता है — नाम मिटे, पहचान मिटे, सब मिटे —
पर जब तक साँस है, जब तक हो जवाँ — इंसान रह ।